ದ್ವಾದಶ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳು: ಶಿವನ 12 ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮಹಿಮೆ

ಭಾರತದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಆರಾಧನೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ಪವಿತ್ರ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 12 ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿವೆ.

‘ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ’ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿ ‘ಜ್ಯೋತಿ’ ಎಂದರೆ ಬೆಳಕು ಅಥವಾ ಪ್ರಕಾಶ, ‘ಲಿಂಗ’ ಎಂದರೆ ಶಿವನ ಆರಾಧನಾ ಸ್ವರೂಪ. ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವನು ಅನಂತ ಪ್ರಕಾಶಸ್ತಂಭದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವಪುರಾಣದ ಕೋಟಿರುದ್ರ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಈ 12 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.

ಹಿಮಾಲಯದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸಮುದ್ರತೀರದವರೆಗೆ ಹರಡಿರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಶಿವಭಕ್ತರ ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ.

Read this – Best Cultural Tourism Destinations ; ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರವಾಸ

12 ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳು ಯಾವುವು?

1. ಸೋಮನಾಥ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ

ಗುಜರಾತ್‌ನ ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರದ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯವು ದ್ವಾದಶ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಚಂದ್ರದೇವನು ಪಡೆದಿದ್ದ ಶಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ಶಿವನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಿದನು. ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದ ಸ್ಥಳವೇ ಸೋಮನಾಥ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ.

2. ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ

ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಶ್ರೀಶೈಲ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿರುವ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯ ಆರಾಧನೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ಪುತ್ರ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನಿಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರಲು ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು ಎಂಬ ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.

3. ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ

ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಕಾಲದ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಶಿವನು ಭಕ್ತರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡನು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಶಿವಭಕ್ತರ ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.

4. ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ

ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ನರ್ಮದಾ ನದಿಯಲ್ಲಿರುವ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಆಕಾರವು ‘ಓಂ’ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ‘ಓಂ’ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ನಾದದೊಂದಿಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಬಂಧವಿದೆ.

5. ಕೇದಾರನಾಥ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ

ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಹಿಮಾಲಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಕೇದಾರನಾಥವು ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ನರ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣ ಋಷಿಗಳ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದನು ಎಂಬ ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.

Read this – Mysore Travel Guide: The Cultural Capital of Karnataka

6. ಭೀಮಾಶಂಕರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಭೀಮಾಶಂಕರ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಶಿವನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಾರುವ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಭೀಮ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನ ಅಟ್ಟಹಾಸವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿ ಶಿವನು ಭಕ್ತರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಸ್ಥಳವೇ ಭೀಮಾಶಂಕರ ಎಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

7. ಕಾಶಿ ವಿಶ್ವನಾಥ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ

ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ವಾರಾಣಸಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾಶಿ ವಿಶ್ವನಾಥ ದೇವಾಲಯವು ಶಿವಭಕ್ತರ ಪಾಲಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಕಾಶಿ ನಗರವೇ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಪವಿತ್ರ ನಗರವೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವನಾಥನ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ.

8. ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಶಿಕ್ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಪವಿತ್ರ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಉಗಮ ಪ್ರದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಗೌತಮ ಋಷಿಯ ಭಕ್ತಿಗೆ ಶಿವನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

9. ವೈದ್ಯನಾಥ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ

ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವೈದ್ಯನಾಥ ಕ್ಷೇತ್ರವು ರಾವಣನ ಶಿವಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಶಿವನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಿದ ರಾವಣನ ಕಥೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹತ್ವದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

10. ನಾಗೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ

ಗುಜರಾತ್‌ನ ದ್ವಾರಕಾ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ನಾಗೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಶಿವನ ರಕ್ಷಣಾ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಸುಪ್ರಿಯ ಎಂಬ ಭಕ್ತನನ್ನು ದಾರುಕ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಶಿವನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡನು ಎಂಬ ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.

11. ರಾಮೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ

ತಮಿಳುನಾಡಿನ ರಾಮೇಶ್ವರಂನಲ್ಲಿ ಇರುವ ರಾಮನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಲಂಕೆಗೆ ತೆರಳಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಮುನ್ನ ಶ್ರೀರಾಮನು ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು ಎಂಬ ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.

12. ಘೃಷ್ಣೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಎಲ್ಲೋರಾ ಗುಹೆಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಘೃಷ್ಣೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರವು ದ್ವಾದಶ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯದಾಗಿದೆ. ಘುಷ್ಮಾ ಎಂಬ ಶಿವಭಕ್ತೆಯ ಅಚಲ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ದುಃಖದ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಶಿವನು ನೀಡಿದ ಅನುಗ್ರಹದ ಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Read this – Saraswati puja ; ಜ್ಞಾನ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ಆರಾಧನೆ

ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳ ವಿಶೇಷತೆ ಏನು?

12 ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳು ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ಕೇದಾರನಾಥದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಮೇಶ್ವರಂವರೆಗೆ, ಪಶ್ಚಿಮದ ಸೋಮನಾಥದಿಂದ ಪೂರ್ವ-ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ ವೈದ್ಯನಾಥದವರೆಗೆ ಶಿವನ ಆರಾಧನೆಯ ವಿಶಾಲ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ.

ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇದೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಭಕ್ತಿಯ ಶಕ್ತಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಶಿವನು ಭಕ್ತರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಕಥೆಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.

ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ದರ್ಶನದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ

ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವನ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಕರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಕೇವಲ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಭಾರತದ ಪುರಾಣ, ಧರ್ಮ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ.

ಭಕ್ತರಿಗೆ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಯಾತ್ರೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ದೇವರ ದರ್ಶನವಲ್ಲ. ಅದು ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವದ ಪಯಣವೆಂಬ ಭಾವನೆಯೂ ಇದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ 12 ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಶಿವನ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿವೆ.
• ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಎಂದರೆ ಶಿವನ ಪ್ರಕಾಶಸ್ವರೂಪದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಲಿಂಗವೆಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ.
• ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೂ ವಿಭಿನ್ನ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವಿದೆ.
• ಸೋಮನಾಥ, ಕೇದಾರನಾಥ, ಕಾಶಿ ವಿಶ್ವನಾಥ, ರಾಮೇಶ್ವರಂ ಸೇರಿದಂತೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಶಿವ ಯಾತ್ರಾ ತಾಣಗಳಾಗಿವೆ.

Follow Us 

Follow KannadaFolks channel on WhatsApp

Visit the Kannadafolks.in follow the latest updates

Subscribe and Receive exclusive content and updates on your favourite topics

Subscribe to KannadaFloks YouTube Channel and watch Videos