ದಸರಾ ಗೊಂಬೆ ಹಬ್ಬ: ಮನೆಮನೆಯಲ್ಲೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವ ನವರಾತ್ರಿಯ ವಿಶೇಷ ಸಂಪ್ರದಾಯ

ನವರಾತ್ರಿ ಎಂದರೆ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮದ ದಿನಗಳು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿಯ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ಆಚರಣೆಯೆಂದರೆ ದಸರಾ ಗೊಂಬೆ ಕೂರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಗೊಂಬೆ ಹಬ್ಬ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಕೇವಲ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ನಮ್ಮ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳು, ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಒಂದು ಸುಂದರ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದೆ.

ದಸರಾ ಗೊಂಬೆ ಹಬ್ಬದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಏನು?

ದಸರಾ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಕೂರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೈಸೂರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇದೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ದಸರಾ ಸಂಭ್ರಮದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪಟ್ಟದ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು ಪೂಜಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಬೆಳೆದಿದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.

ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಕುಟುಂಬಗಳ ಹಬ್ಬದ ಭಾಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದು, ಇಂದಿಗೂ ಹಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿಯ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Read this – Why Mysore Dasara? ; ಮೈಸೂರು ದಸರಾವನ್ನು ಏಕೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?

ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೂರಿಸುತ್ತಾರೆ?

ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 3, 5, 7 ಅಥವಾ 9 ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಜಾಗ ಮತ್ತು ಗೊಂಬೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟದ ಗೊಂಬೆ, ಕಲಶ, ಗಣಪತಿ, ಮನೆಯ ದೇವರು ಮತ್ತು ದೀಪಗಳನ್ನು ಇರಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿ. ಮೇಲಿನ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ದೇವತೆಗಳು, ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಗೊಂಬೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಏನೆಲ್ಲಾ ಇರುತ್ತವೆ?

ದಸರಾ ಗೊಂಬೆ ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಷಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಲಂಕರಿಸುವುದು ವಿಶೇಷ. ಕೆಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಲಕ್ಷ್ಮಿ, ದಶಾವತಾರ, ಸೀತಾ ಕಲ್ಯಾಣ, ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಕಲ್ಯಾಣ, ಕೈಲಾಸದ ದೃಶ್ಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಗೊಂಬೆಗಳ ಮೂಲಕ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಗುರು ಪರಂಪರೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನ, ಮದುವೆ ಸಂಭ್ರಮ, ಅರಮನೆ, ದೇವಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಜನಜೀವನದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಗೊಂಬೆ ಮನೆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ದೃಶ್ಯಮಾಧ್ಯಮವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಹೊಸ ಗೊಂಬೆ ಸೇರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ

ದಸರಾ ಗೊಂಬೆ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಗೊಂಬೆಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುವ ಕುಟುಂಬಗಳು ಅನೇಕ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಹೊಸ ಜೋಡಿ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಗೊಂಬೆ ಸಂಗ್ರಹವು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಂತೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗುತ್ತಾ, ಕುಟುಂಬದ ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ.

Read this – Mysore Dasara Elephants ; ಧನಂಜಯ, ಮಹೇಂದ್ರ ಸೇರಿ 9 ಆನೆಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ

ಗೊಂಬೆ ಹಬ್ಬದ ಪೂಜೆ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ?

ನವರಾತ್ರಿಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಗೊಂಬೆ ಮನೆಗೂ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಮಂಗಳಾರತಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು, ಮಕ್ಕಳು ಹಾಗೂ ಬಂಧು-ಬಳಗದವರು ಪರಸ್ಪರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ದಸರಾ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಇದೆ. ಅರಿಶಿನ-ಕುಂಕುಮ, ಬಾಗಿನ ಹಾಗೂ ಸಿಹಿ-ಖಾರದ ತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಈ ಆಚರಣೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷತೆ.

ಗೊಂಬೆ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವೇನು?

ದಸರಾ ಗೊಂಬೆ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರದ ಆಚರಣೆಯಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಮಕ್ಕಳು ಹಿರಿಯರಿಂದ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ವಿಧಾನ, ಪೂಜಾ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಂಪ್ರದಾಯ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮರ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಗೊಂಬೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕಾಗದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಧುನಿಕ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಗೊಂಬೆ ಮನೆಗಳೂ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.

ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ಸಮಾಪ್ತಿ

ನವರಾತ್ರಿಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಗೊಂಬೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮುಂದುವರಿದು ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವರ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಸಂಪನ್ನಗೊಳಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ.

Read this – The Untold Story of Mysuru Dasara ; ಮೈಸೂರು ದಸರಾದ ಹಿಂದಿನ ರಹಸ್ಯವೇನು?

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

• ದಸರಾ ಗೊಂಬೆ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಗೊಂಬೆ ಹಬ್ಬ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
• ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೈಸೂರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇದೆ.
• ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 3, 5, 7 ಅಥವಾ 9 ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಅಷ್ಟಲಕ್ಷ್ಮಿ, ದಶಾವತಾರ, ಸೀತಾ ಕಲ್ಯಾಣ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಪೌರಾಣಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಹಳೆಯ ಗೊಂಬೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಇದೆ.
• ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಪರಸ್ಪರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.
• ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಕುಟುಂಬದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

Follow Us 

Follow KannadaFolks channel on WhatsApp

Visit the Kannadafolks.in follow the latest updates

Subscribe and Receive exclusive content and updates on your favourite topics

Subscribe to KannadaFloks YouTube Channel and watch Videos